Expressionisme in Duitsland 1908-1924 - vrij zeldzaam

Hardcover met lichte gebruikssporen, algeheel in zeer goede, gave staat, zonder inschrijvingen.

Evocatie door Deformatie - Expressionisme in Duitsland 1908-1924

• Open Universiteit
• 1998
• 190 blz.
• Ron Manheim
• 9789035817098

Evocatie door deformatie is hét centrale principe van het Duitse expressionisme (1908-1924). Kunstenaars vervormden (deformatie) bewust de werkelijkheid om niet de uiterlijke schijn, maar juist intense innerlijke emoties en de menselijke psyche (evocatie) direct en krachtig over te brengen op de toeschouwer. 

De belangrijkste pijlers en groeperingen van deze beweging omvatten:

1. Filosofische Achtergrond

De expressionisten verzetten zich hevig tegen de traditionele, harmonieuze classicistische schoonheidsidealen en het academische realisme. In plaats daarvan omarmden zij de ideeën van kunsttheoricus Wilhelm Worringer, die stelde dat de 'Duitse ziel' gekenmerkt werd door een diepzinnige, nerveuze en spirituele zoektocht naar de waarheid, in tegenstelling tot de oppervlakkige esthetiek van de Frans-Romaanse kunst. 

2. Twee Hoofdgroeperingen

De beweging werd gedragen door twee invloedrijke kunstenaarskringen, die elk een eigen esthetiek hanteerden:

• Die Brücke (Dresden/Berlijn, opgericht in 1905): Kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel en Karl Schmidt-Rottluff werkten vanuit emotionele spanning. Zij gebruikten rauwe, hoekige vormen en botsende, felle kleuren. Hun inspiratie vonden zij in primitieve kunst (primitivisme) en houtsneden.
• Der Blaue Reiter (München, opgericht in 1911): Gevormd door Wassily Kandinsky, Franz Marc en August Macke. Zij zochten via hun kunst naar spirituele verlossing in een geïndustrialiseerde wereld. Hun stijl was lyrischer, abstracter en kleurrijker, waarbij muziek en mystiek een grote rol speelden. 

3. De Werking van Deformatie

De kern van hun succes zat in de specifieke beeldtaal: 

• Kleurgebruik: Kleuren werden losgekoppeld van de realiteit (autonoom kleurgebruik). Een gezicht kon groen of blauw worden geschilderd om angst, ziekte of eenzaamheid op te roepen in plaats van een realistische huidskleur.
• Lijnvoering en Vorm: Perspectieven werden overdreven of gekanteld (bijv. duizelingwekkende straatscènes in Berlijn) en vormen werden vereenvoudigd en geëxplodeerd om dynamiek, claustrofobie of kwetsbaarheid te tonen.

4. Gevolgen en Einde (1914-1924)

De Eerste Wereldoorlog (1914-1918) zorgde voor een radicale verschuiving. De aanklacht tegen de verschrikkingen van de oorlog en de chaos van de Weimarrepubliek (tot ca. 1924) verhardde de stijl van het expressionisme tot de zogenaamde Neue Sachlichkeit (Nieuwe Zakelijkheid), waarmee het hoogtepunt van het expressionisme ten einde kwam.

De belangrijkste kunstenaars per groep zijn hieronder overzichtelijk ingedeeld:

1. Die Brücke (Opgericht in 1905)

Deze kunstenaars streefden naar een rauwe, directe stijl. Ze lieten zich inspireren door primitieve kunst, de gotiek en het moderne stadsleven, waarbij ze felle kleuren en hoekige vormen gebruikten. 

• Ernst Ludwig Kirchner
• Erich Heckel
• Karl Schmidt-Rottluff
• Max Pechstein
• Otto Mueller
• Emil Nolde 

2. Der Blaue Reiter (Opgericht in 1911)

Deze groep stond voor de meer geestelijke en spirituele kant van het expressionisme. Zij gebruikten vaak abstractie, simplificatie en symbolisch kleurgebruik om de essentie van de natuur en emotie weer te geven. 

• Wassily Kandinsky
• Franz Marc
• August Macke
• Paul Klee
• Alexej von Jawlensky
• Gabriele Münter
• Marianne von Werefkin 

De theoretische en esthetische grondslagen van deze stromingen worden uitgebreid behandeld in het bekende studiemateriaal over de kunstgeschiedenis van deze periode, vaak aangeduid met titels als Evocatie door Deformatie