Sinterklaas - Historische Achtergrond tot Huidige Traditie

Paperback met lichte gebruikssporen, algeheel in nieuwstaat, zonder inschrijvingen.

Van Nicolaas van Myra tot Sinterklaas

• Davidsfonds Leuven / Acco Amersfoort
• Rita Ghesquiere
• 1989
• 240 blz.

De geschiedenis van Sinterklaas is een fascinerende reis van de vierde eeuw naar het heden. Het feest combineert een historische figuur, christelijke legendes en oude heidense tradities tot de moderne traditie.

De Historische Nicolaas van Myra

De basis van het feest ligt bij een echte man uit de oudheid.

• Afkomst: Nicolaas leefde in de vierde eeuw in Klein-Azië (het huidige Turkije).
• Functie: Hij was de christelijke bisschop van de Griekse stad Myra.
• Sterfdatum: Hij stierf vermoedelijk op 6 december rond het jaar 343.
• Status: Nicolaas stond bekend om zijn extreme vrijgevigheid en felle verdediging van zijn geloof.
• Relieken: Italiaanse kooplieden roofden zijn botten in 1087 en brachten ze naar Bari.
• Spaanse link: Bari hoorde destijds bij het Koninkrijk Napels, dat later onder Spaans bestuur viel. Dit verklaart waarom Sinterklaas volgens de folklore "uit Spanje" komt.

Christelijke Legendes en Wonderen

Na zijn dood groeide Nicolaas uit tot een van de populairste heiligen. Verschillende legendes vormden zijn imago als kindervriend en beschermheilige.

• De drie studenten: Een herbergier vermoordde drie studenten en pekelde ze in een vat. Nicolaas ontdekte de misdaad en wekte de jongens weer tot leven. Hierdoor werd hij de beschermheilige van kinderen en studenten.
• De drie legers: Hij redde onschuldig veroordeelde soldaten van de executie door het zwaard van de beul te grijpen.
• De bruidsschat: Een arme man kon de bruidsschat voor zijn drie dochters niet betalen. Nicolaas gooide 's nachts stiekem drie zakken goud door het raam. Het goud landde in schoenen of sokken die bij de haard hingen. Dit is de directe oorsprong van het schoenzetten.

Heidense Invloeden en de Germaanse Mythologie

Toen het christendom zich over Europa verspreidde, versmolten de verhalen over Nicolaas met bestaande winterfeesten van de Germanen (het Joelfeest).

• Odin/Wodan: De Germaanse oppergod Wodan vertoont sterke gelijkenissen met de moderne Sinterklaas.
• Het paard: Wodan reed tijdens de winterse stormen op zijn achtbenige, witte paard Sleipnir door de lucht. Sinterklaas rijdt op een schimmel over de daken.
• De baard: Wodan werd afgebeeld als een oude, wijze man met een lange, golvende witte baard.
• De helpers: Wodan had twee raven (Huginn en Muninn) die hem vertelden wat de mensen op aarde deden. Dit linkt naar het Grote Boek van de Sint waarin het gedrag van kinderen staat.
• De roe: Germaanse vruchtbaarheidsrituelen gebruikten takken (de roe) om mensen symbolisch te zegenen met vruchtbaarheid voor het nieuwe voorjaar.

De Transformatie naar Sinterklaas

In de middeleeuwen was het Sint-Nicolaasfeest vooral een kerkelijk feest en een liefdadigheidsfeest voor armen en kinderen. Na de Reformatie (16e eeuw) probeerden protestanten het feest te verbieden omdat de verering van heiligen onbijbels werd geacht. Het feest bleek echter te populair en verplaatste zich van de kerk naar de huiskamer.

De moderne vormgeving van het feest zoals we dat nu kennen, is grotendeels te danken aan de Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman. Hij schreef in 1850 het geïllustreerde boekje 'Sint Nikolaas en zijn knecht'. Schenkman introduceerde daarin vaste elementen die er voorheen niet of nauwelijks waren: de stoomboot, het structureel rijden over de daken, en de vaste donkere helper (die later evolueerde tot Zwarte Piet en inmiddels tot Roetveegpiet).