Natuurhistorisch Standaardwerk - De Gelderse Poort - NIEUW

Hardcover in nieuwstaat, zonder inschrijvingen.

Land van de Levende Rivieren - De Gelderse Poort

• KNNV uitgeverij
• Johan Bekhuis e.a.
• 2002
• 250 blz.

Het boek Land van levende rivieren: de Gelderse Poort (2002), onder redactie van Johan Bekhuis en uitgegeven door de KNNV Uitgeverij, beschrijft de transformatie van de Gelderse Poort van een strak gereguleerd cultuurlandschap naar een dynamisch, levend riviersysteem. Het werk documenteert hoe natuurlijke processen en menselijk ingrijpen hier samenkomen. 

Natuurhistorische context en de menselijke invloed

Eeuwenlang bepaalde de Rijn via natuurlijke dynamiek — zoals overstromingen en sedimentatie — het uiterlijk van de Gelderse Poort. Dit veranderde drastisch toen de mens het landschap naar zijn hand zette: 

• Overschakeling: Van natuurlijke wildernis naar intensieve landbouw en veeteelt.
• Klei- en zandwinning: Grootschalige afgravingen voor de baksteenindustrie veranderden de uiterwaarden diepgaand.
• Infrastructuur: Wegen en bebouwing versnipperden de oorspronkelijke riviernatuur.

Regulering en de ommekeer (Rewilding)

De traditionele, strenge regulering — gekenmerkt door hoge dijken, kribben en vastgelegde rivierbeddingen — zorgde voor veiligheid maar verstikte de ecologie. Geïnspireerd door gidsplannen zoals het Plan Ooievaar (1987) en later het rijksinitiatief Ruimte voor de Rivier, vond er een omslag plaats: 

• Dijkverlegging: Het lokaal terugbrengen van de dijken gaf de rivier haar natuurlijke veerkracht terug.
• Nevengeulen: Het graven van meestromende geulen herstelde de dynamiek tussen hoog- en laagwater.
• Proeftuin: De Gelderse Poort werd een internationaal boegbeeld voor rewilding en natuurontwikkeling. 

Effecten op flora en fauna

Het herstel van de natuurlijke rivierdynamiek en het loslaten van de strakke regulering leidde tot een spectaculaire terugkeer van biodiversiteit: 

• Flora: Dynamische achtergrondprocessen (zoals erosie en sedimentatie) zorgden voor de spontane ontwikkeling van ooibossen, stroomdalgraslanden en zeldzame rivierplanten. 
• Fauna: De introductie van jaarrond grazende, sociale kuddes Konikpaarden en Galloway-runderen houdt het landschap open en gevarieerd. 
• Sleutelsoorten: Iconische soorten zoals de bever keerden succesvol terug en functioneren als landschapsarchitecten. Daarnaast profiteerden tal van watervogels, vissen en insecten van de schone, dynamische waterlopen