De Lithografie van Jan Toorop - nagevolgd door familie en anderen

Hardcover, naam met zwarte stift doorgestreept op schutblad, afgezien daarvan in nieuwstaat, zonder verdere inschrijvingen.

De Toorop Lijn - Jan Toorop, Charley Toorop en Edgar Fernhout en vele anderen

• Auteur: Van Duppen, Frederique
• Nederlands Steendruk Museum
• Nederlands
• Hardcover
• 9789080822672
• 59 pagina's

De tentoonstelling "De Toorop Lijn" in het Nederlands Steendrukmuseum in Valkenswaard belichtte een unieke artistieke dynastie van drie generaties: Jan Toorop (grootvader), Charley Toorop (dochter) en Edgar Fernhout (kleinzoon). Hoewel zij vaak bekendstaan om hun schilderijen, zoomde deze specifieke expositie voor het eerst volledig in op hun lithografische (steendruk) oeuvre. 

De rode draad door de expositie laat zien hoe drie generaties binnen één familie zich totaal verschillend ontwikkelden, maar tegelijkertijd onlosmakelijk met elkaar verbonden bleven via een diepgewortelde artistieke mentaliteit. 

1. Stijl

Op stilistisch vlak is er bij de drie generaties eerder sprake van een contrastrijke evolutie dan van een gedeelde stijl. Ieder ontwikkelde een volstrekt eigen idioom:

• Jan Toorop (1858–1928): Hij was een ware kameleon in de kunst. Zijn lithografische werk (en affiches) kenmerkt zich vooral door de Art Nouveau (Jugendstil) en het Symbolisme. Denk hierbij aan vloeiende, sierlijke en dynamische lijnenspelen, dromerige decors en een sterke focus op contouren.
• Charley Toorop (1891–1955): Zij zette zich fel af tegen de sierlijke dromerigheid van haar vader. Haar stijl is krachtig, hoekig en compromisloos. Ze hanteerde een sociaal-realisme en een herkenbaar expressionisme met zware, dikke contouren en een somber, maar zeer krachtig kleurgebruik.
• Edgar Fernhout (1912–1974): Hij begon in de realistische stijl van zijn moeder (vooral stillevens en portretten), maar maakte later een enorme omslag. Hij bewoog zich richting de abstractie. Zijn latere grafische en schilderkunstige werk draait om licht, lucht en de weergave van de natuur in bijna meditatieve, abstracte kleurvlakken en ritmes. 

2. Inhoud

De inhoudelijke thema's weerspiegelen de tijdsgeest en de persoonlijke levenssfeer waarin de kunstenaars zich begaven:

• Jan Toorop: Zijn inhoud is vaak mystiek, religieus en maatschappelijk geëngageerd. In zijn steendrukken zie je vaak allegorische vrouwenfiguren en spirituele thema's, maar ook vroege reclame-uitingen (zoals de beroemde Delftsche Slaolie-poster die de Nederlandse Art Nouveau zijn bijnaam gaf).
• Charley Toorop: Haar inhoud is aards, rauw en confronterend. Ze legde het harde arbeidersbestaan vast, schilderde indringende zelfportretten en maakte groepsportretten van haar vriendenkring (kunstenaars en intellectuelen). De menselijke psyche en de hardheid van het bestaan staan centraal.
• Edgar Fernhout: Bij Fernhout verschuift de inhoudelijke focus van de mens naar de natuur. De cyclus van de seizoenen, de werking van het Zeeuwse licht, de zee en de herfstbladeren vormen de kern van zijn latere beeldtaal. 

3. Gelijkenissen (De 'Lijn')

Ondanks de grote uiterlijke verschillen in hun werk, is er wel degelijk sprake van een duidelijke "Toorop-lijn" die de drie generaties verbindt: Eindhovens Dagblad

• De autonomie van de lijn: Hoewel Jan de lijn vloeiend gebruikte, Charley robuust en Edgar ritmisch, bleef de kracht van de lijn in de grafische kunst voor alle drie een primair expressiemiddel om vorm te geven aan hun emotie.
• Grote gedrevenheid en eigenzinnigheid: Alle drie de kunstenaars weigerden zich te conformeren aan de heersende smaak. Ze bleven trouw aan hun eigen artistieke zoektocht. Die compromisloze mentaliteit is de sterkste familiegelijkenis.
• Vakmanschap in de lithografie: Het ambacht van de steendruk vereist grote discipline. De expositie toonde aan dat alle drie de generaties de techniek van de lithografie perfect meester waren en deze gebruikten om hun persoonlijke artistieke visie zo puur mogelijk te vermenigvuldigen.